Skugginn á heimilinu: Narsissísk persónuleikaröskun, andlegt ofbeldi og viðbrögð íslenska barnaverndarkerfisins

Inngangur: Að skilja „innri kvöl“ – Vandinn sem ekki sést

Þegar barn upplifir aðstæður sínar sem „lifandi í helvíti, innri kvöl,“ er ekki um ýkjur að ræða, heldur lýsingu á klínískum veruleika sem fjöldi barna býr við á bak við luktar dyr. Þessi skýrsla er unnin til að bregðast við brýnni ábendingu um kerfisbundinn vanda innan íslenskrar barnaverndar: vanhæfni til að greina og bregðast við á fullnægjandi hátt við einni skaðlegustu tegund ofbeldis sem barn getur orðið fyrir – andlegu ofbeldi af völdum foreldris með alvarlega persónuleikaröskun, sér í lagi narsissíska persónuleikaröskun (NPD).

Meginviðfangsefni skýrslunnar er að sýna fram á hvernig íslenska barnaverndarkerfið, þrátt fyrir framsæknar umbætur sem miða að mannúðlegri og samvinnu-miðaðri þjónustu, hefur hættulegan blindan blett. Þessi blindi blettur felst í tilhneigingu til að flokka öll flókin fjölskyldumál undir almenna hugtakið „áföll“ eða sem „deilumál“ milli foreldra. Með því er horft fram hjá þeim grundvallarmun sem er á fjölskyldum í krísu og fjölskyldum þar sem annað foreldrið stýrist af meinafræðilegri þörf fyrir að stjórna, niðurlægja og notfæra sér barnið sitt. Þessi vanþekking leiðir til þess að íhlutunarlíkön eru ranglega notuð, sem getur í versta falli gert kerfið að samverkamanni ofbeldisins, styrkt ofbeldisforeldrið í sessi og aukið á hættu barnsins.

Andlegt ofbeldi er oft talið skaðlegra en líkamlegt ofbeldi vegna djúpstæðra og langvinnra áhrifa þess á sjálfsmynd, tengslamyndun og þroska barnsins. Sú skylda að vernda börn gegn hvers kyns ofbeldi er ekki aðeins siðferðileg heldur einnig lagaleg, og er hún fest í Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem Ísland hefur lögfest. Þessi skýrsla mun því rýna í kerfisbundna veikleika og leggja fram gagnreyndar tillögur að umbótum sem miða að því að tryggja að ekkert barn þurfi að þola þá „innri kvöl“ sem fylgir því að alast upp í skugga narsissísks ofbeldis.  

Hluti I: Klínískur veruleiki narsissískrar persónuleikaröskunar (NPD) og áhrif á börn

1.1 NPD afkóðað: Handan staðalímyndarinnar

Til að skilja þá ógn sem stafar af foreldri með narsissíska persónuleikaröskun (NPD) er nauðsynlegt að líta handan við almenna ímynd narsissisma sem sjálfselsku eða hégóma. Samkvæmt greiningarviðmiðum DSM-5-TR, er NPD skilgreint sem gegnumgangandi mynstur af stórmennskubrjálæði (í hugmyndum eða hegðun), þörf fyrir aðdáun og skortur á samkennd. Þessi röskun birtist í að minnsta kosti fimm af níu eftirfarandi einkennum:  

1. Stórmannleg sjálfsmynd: Ýkir eigin afrek og hæfileika.
2. Upptekinn af fantasíum um takmarkalausa velgengni, völd, fegurð eða fullkomna ást.
3. Trú á eigin sérstöðu: Telur sig vera einstakan og aðeins skilinn af öðru háttsettu fólki.
4. Krefst óhóflegrar aðdáunar: Hefur viðkvæmt sjálfsmat sem nærist á athygli annarra.
5. Tilætlunarsemi: Óraunhæfar væntingar um sérstaka meðferð eða að aðrir uppfylli kröfur hans án umhugsunar.
6. Notfærir sér aðra í eigin þágu.
7. Skortur á samkennd: Er ófús eða ófær um að viðurkenna eða samsama sig með tilfinningum og þörfum annarra.
8. Öfund: Er oft öfundsjúkur út í aðra eða telur að aðrir öfundi sig.
9. Hrokafull og yfirlætisleg hegðun.  

Það sem flækir greiningu og íhlutun barnaverndar er að NPD birtist í tveimur megimyndum: hinni yfirlætislegu (grandiose) og hinni viðkvæmu (vulnerable). Yfirlætislegi narsissistinn er oft heillandi og framagjarn en einnig árekstragjarn. Viðkvæmi narsissistinn er hins vegar innhverfari, kvíðnari og forðast athygli, en sýnir samt sem áður sömu undirliggjandi tilætlunarsemi, reiði og tortryggni. Þessi viðkvæma birtingarmynd er sérstaklega hættuleg í samskiptum við velferðarkerfið. Fagaðili sem er þjálfaður í að greina áföll gæti auðveldlega túlkað kvíða og þunglyndi viðkvæma narsissistans sem merki um að hann sé sjálfur þolandi í „erfiðu sambandsslitamáli“. Án sérhæfðrar þjálfunar í að greina þá þversögn sem felst í viðkvæmri framkomu samhliða sterkri tilætlunarsemi, er hætta á að fagaðilinn kaupi frásögn narsissistans og líti fram hjá því andlega ofbeldi sem barnið og hinn foreldrið verða fyrir.  

Tíðni NPD er áætluð á bilinu 0.5% til 5% í almennu þýði, en rannsóknir sýna mun hærri tölur í ákveðnum hópum. Til dæmis hefur tíðnin mælst allt að 20% meðal fólks í herþjónustu og 17% meðal fyrsta árs læknanema. Þessar tölur gefa vísbendingu um að ábendingin um hærri tíðni NPD í ákveðnum starfsstéttum, þar sem vald og staða eru áberandi, eigi sér stoð í raunveruleikanum.  

1.2 Heimilið sem vígvöllur: Andlegt ofbeldi og afleiðingar fyrir börn

Fyrir barn sem elst upp með foreldri með NPD er heimilið ekki öruggur staður heldur vígvöllur þar sem barist er um sálrænt yfirráð. Persónuleikaraskanir foreldrisins þýðast yfir í kerfisbundið mynstur andlegs ofbeldis:

• Þörfin fyrir aðdáun gerir barnið að framlengingu á foreldrinu, þar sem ást og viðurkenning eru skilyrt við frammistöðu barnsins.
• Skortur á samkennd leiðir til þess að tilfinningar og þarfir barnsins eru hunsaðar, gerðar tortryggilegar eða taldar vera merki um veikleika.  
• Tilætlunarsemi og notkun á öðrum birtist í stjórnun, gaslýsingu (e. gaslighting), þar sem reynt er að telja barninu trú um að raunveruleikaskynjun þess sé röng, og þríhliðun (e. triangulation), þar sem barninu er stillt upp gegn hinu foreldrinu.  

Ein alvarlegasta birtingarmynd þessa ofbeldis er foreldrafirring (e. parental alienation). Þetta er ekki deila milli foreldra heldur markvisst ferli þar sem annað foreldrið, oft með persónuleikaröskun, eyðileggur kerfisbundið samband barnsins við hitt foreldrið. Þetta er gert með lygum, innrætingu og því að skapa ótta eða hatur í garð hins foreldrisins. Dómstólar hafa viðurkennt slíka hegðun sem afar skaðlega fyrir velferð barns.  

Afleiðingarnar fyrir börn eru djúpstæðar og langvinnar, þau „sár og ör“ sem lýst var í upphaflegri fyrirspurn. Rannsóknir sýna að andlegt ofbeldi getur leitt til flókins áfallastreituröskunar (C-PTSD), krónísks kvíða og þunglyndis, lágs sjálfsmats, erfiðleika í tengslamyndun, vímuefnaneyslu og aukinnar hættu á sjálfsvígshugsunum og þróun eigin persónuleikaraskana á fullorðinsárum. Þessi skaði er oft ósýnilegur en getur verið mun eyðileggjandi en líkamlegir áverkar.  

Hluti II: Menntun og færni félagsráðgjafa á Íslandi: Er kerfið í stakk búið?

2.1 Greining á námskrá í félagsráðgjöf: Almenn þekking eða sérhæfð færni?

Til að meta hvort íslenskir félagsráðgjafar séu í stakk búnir til að takast á við jafn flókin mál og þau sem tengjast NPD er nauðsynlegt að rýna í grunnmenntun þeirra. Háskóli Íslands (HÍ) býður upp á BA- og MA-nám í félagsráðgjöf, en MA-prófið er skilyrði fyrir starfsréttindum. Háskólinn á Akureyri (HA) býður upp á BA-nám í félagsvísindum með sveigjanlegu sniði.  

Greining á námskrám þessara skóla leiðir í ljós að þótt boðið sé upp á mikilvæg grunnámskeið eins og „Áföll, sorg og sálræn skyndihjálp“, „Ofbeldi og vanræksla“ og „Barnavernd“, þá er hvergi að finna skyldunámskeið sem fjallar sérstaklega um greiningu og meðferð persónuleikaraskana, mat á hættulegri hegðun í fjölskyldumálum eða aðferðafræði réttarfélagsráðgjafar (e. forensic social work).  

MA-nám í félagsráðgjöf við HÍ er rannsóknartengt og sveigjanlegt, þar sem nemendur velja sér sérsvið í samráði við leiðbeinanda. Þetta þýðir að þótt nemandi  

geti sérhæft sig í þessum flóknu málum, þá er engin trygging fyrir því að útskrifaður félagsráðgjafi sem starfar í barnavernd hafi þá sérþekkingu. Þetta skapar hættulegt færnibil í kerfinu, þar sem flóknustu og skaðlegustu málin eru afgreidd af fagfólki sem hefur hugsanlega aðeins almenna grunnþekkingu.

2.2 Símenntun og fagleg viðhald: Tækifæri eða skylda?

Félagsráðgjafar á Íslandi hafa aðgang að símenntunarsjóðum, svo sem Vísindasjóði Félagsráðgjafafélags Íslands (FÍ) og Starfsmenntunarsjóði BHM, sem styrkja þá til að sækja námskeið og dýpka þekkingu sína. Einnig er lögð áhersla á sí- og endurmenntun á sumum vinnustöðum, eins og hjá Reykjalundi.  

Hins vegar er þetta kerfi byggt á frumkvæði einstaklingsins. Það er upp til hvers og eins félagsráðgjafa komið að sækja sér þá sérhæfðu þekkingu sem þarf til að takast á við mál er varða persónuleikaraskanir. Kerfið er því hliðhollt sérhæfingu en krefst hennar ekki. Þetta leiðir til þess sem kalla mætti „hæfnislottó“: verndin sem barn fær veltur ekki á tryggðum og samræmdum gæðastaðli, heldur á persónulegum áhuga og fyrri reynslu þess félagsráðgjafa sem fær málið á sitt borð. Þetta er grundvallargalli í kerfi sem á að tryggja öryggi allra barna, óháð því hver vinnur mál þeirra.

2.3 Áfalla-miðuð nálgun (Trauma-Informed Care) vs. „Persónuleikaröskunar-upplýst“ nálgun

Á síðustu árum hefur áfalla-miðuð nálgun (e. Trauma-Informed Care, TIC) réttilega rutt sér til rúms á Norðurlöndum og víðar. Hún byggir á því að skapa öryggi, efla jákvæð tengsl og hjálpa börnum að þróa bjargráð. Þessi nálgun er ómetanleg í mörgum tilfellum, en þegar henni er beitt gagnvart fjölskyldu þar sem foreldri með NPD stjórnar ferðinni, getur hún orðið að vopni í höndum ofbeldismannsins.  

Grundvallarreglur TIC, svo sem samvinna, samkennd og fordómaleysi, eru einmitt þær sem narsissisti er sérfræðingur í að herma eftir og misnota. Foreldri með NPD er oft „sannfærandi ásakandi“ (e. persuasive blamer) og meistari í að leika fórnarlamb. Félagsráðgjafi sem er þjálfaður í almennri TIC nálgun, en ekki í að greina persónuleikaraskanir, mun líklega reyna að miðla málum í „deilu“ foreldra. Hann gæti hvatt heilbrigða foreldrið til að sýna hinu „særða“ foreldri meiri skilning og sveigjanleika. Með þessu er félagsráðgjafinn, í góðri trú, orðinn verkfæri í ofbeldinu. Hann staðfestir rangtúlkun narsissistans, gerir lítið úr raunveruleika heilbrigða foreldrisins og kennir barninu að sjónarmið ofbeldismannsins séu gild. Þetta er nákvæmlega sú staða sem lýst er í fyrirspurninni, þar sem „fullorðnir taka þátt í að smána krakkana“.  

Þess vegna er þörf á annarri nálgun: „persónuleikaröskunar-upplýstri“ (e. Personality-Disorder-Informed) nálgun. Slík nálgun setur réttarfélagsráðgjöf, sönnunargagnasöfnun og skýra setningu marka í forgang, fram yfir ótímabærar tilraunir til samvinnu. Hún byggir á þeim skilningi að í þessum tilfellum starfar annar aðilinn ekki í góðri trú.

Hluti III: Lagaramminn og kerfisbreytingar: Skjól eða skálkaskjól?

3.1 Barnaverndarlög og andlegt ofbeldi: Bókstafur og framkvæmd

Íslensk löggjöf, þar með talin barnaverndarlög nr. 80/2002, veitir skýran lagalegan grundvöll fyrir íhlutun þegar barn býr við „óviðunandi uppeldisaðstæður“, verður fyrir „ofbeldi eða annarri vanvirðandi háttsemi“. Andlegt ofbeldi fellur undir þessi ákvæði. Vandamálið er því ekki skortur á lögum, heldur sú gríðarlega áskorun að  

sanna andlegt ofbeldi. Það skilur ekki eftir sig marbletti og er oft framið af einstaklingi sem er afar fær í að blekkja og stjórna umhverfi sínu. Barnið er oft þaggað niður með hótunum eða innrætingu.

Tilkynningarskylda almennings og fagfólks til barnaverndar er lykilatriði til að koma auga á þessi mál. En þegar tilkynning berst stendur kerfið frammi fyrir því að meta aðstæður þar sem orð stendur gegn orði og annar aðilinn er sérfræðingur í blekkingum.  

3.2 Farsældarlögin (nr. 86/2021): Samþætting í þágu hverra?

Ný lög um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna (Farsældarlögin) eru metnaðarfull tilraun til kerfisumbóta. Markmiðið er að tryggja börnum og fjölskyldum snemmtækan og samþættan stuðning frá velferðar-, heilbrigðis- og menntakerfinu í gegnum „tengiliði“ og „málstjóra“.  

Þótt lögin séu framsækin skapa þau nýjan veikleika sem stjórnsamt foreldri getur nýtt sér. Líkanið byggir á samvinnu og upplýsingamiðlun í góðri trú. Tengiliðirnir, sem eru fyrsti snertiflöturinn, eru oft kennarar eða hjúkrunarfræðingar í nærumhverfi barnsins. Þessir fagaðilar hafa að jafnaði enga sérþekkingu á persónuleikaröskunum. Foreldri með NPD getur auðveldlega stundað „ímyndarstjórnun“ (e.  

impression management), sett fram sannfærandi og brenglaða mynd af stöðunni og kennt hinu foreldrinu um vandann. Þar sem upplýsingamiðlun krefst samþykkis foreldra getur foreldri með NPD hindrað upplýsingaöflun með því að neita samþykki eða veita það aðeins sértækt til að styðja eigin frásögn. Þannig getur kerfi sem er hannað fyrir gagnsæi og samvinnu orðið að ógegnsæju og brotakenndu völundarhúsi í höndum stjórnsams einstaklings.

3.3 „Merki um öryggi“ (Signs of Safety): Gagnreynt verklag á villigötum?

Frá og með árinu 2025 mun Barna- og fjölskyldustofa (BOFS) innleiða verklagið „Merki um öryggi“ (e. Signs of Safety) á landsvísu. Þetta er styrkleikamiðuð og samvinnu-grundvölluð aðferðafræði sem miðar að því að „valdefla börn og foreldra“ með því að virkja tengslanet þeirra til að skapa öryggi.  

Hér kemur fram grundvallar misræmi. Hugmyndafræði „Merki um öryggi“ byggir á þeirri forsendu að foreldrar hafi sameiginlegt markmið um velferð barnsins og búi yfir getu til sjálfsígrundunar og breytinga. Þessar forsendur eru ekki til staðar hjá foreldri með meinafræðilegan narsissisma. Aðferðir líkansins, eins og að kortleggja styrkleika og semja öryggisáætlun með fjölskyldunni, geta verið misnotaðar. Foreldri með NPD getur stýrt ferlinu, sett fram „öryggisáætlun“ sem í raun eykur á einangrun og stjórn á barninu og hinu foreldrinu, allt undir yfirskini „samvinnu“ sem félagsráðgjafinn hefur blessað. Að innleiða „Merki um öryggi“ sem almenna lausn fyrir öll barnaverndarmál, án þess að hafa sérstakt og aðgreint ferli fyrir mál þar sem grunur leikur á alvarlegri persónuleikaröskun, er fyrirsjáanleg kerfisbilun.

3.4 Ábyrgð og eftirlit: Sprungur í kerfinu

Formlegar kvörtunarleiðir eru til staðar, svo sem til Gæða- og eftirlitsstofnunar velferðarmála (GEV). Hins vegar sýna dæmi, eins og fréttir af því að Barnaverndarráð hafi vísað frá kvörtunum vegna barnaheimilisins á Hjalteyri, að eftirlit getur brugðist. Einnig hefur komið fram gagnrýni á að kerfið taki ekki nægilega hart á tálmunum foreldra. Þekktir erfiðleikar í samstarfi milli barnaverndar og geðheilbrigðisþjónustu eru viðvarandi veikleiki sem bitnar harðast á þessum flóknu málum.  

Hluti IV: Leiðir til úrbóta: Frá greiningu til inngrips

Til að bregðast við þeim alvarlegu kerfisgöllum sem raktir hafa verið er nauðsynlegt að grípa til róttækra og markvissra aðgerða. Eftirfarandi tillögur mynda heildstæða vegvísi að kerfi sem er fært um að vernda börn í skugga narsissísks ofbeldis.

4.1 Að skerpa sýn kerfisins: Sérhæft færnimat og greining

Lagt er til að komið verði á fót tvískiptu kerfi í barnavernd. Þegar tilkynning berst sem inniheldur rauð flögg sem benda til mögulegrar persónuleikaröskunar hjá foreldri – svo sem gagnkvæmar ásakanir, sögur um foreldrafirringu, mikil andstaða við samvinnu, eða saga um ítrekuð dómsmál – skal málinu vísað frá hefðbundnum samvinnulíkönum (eins og „Merki um öryggi“) og yfir í sérhæft réttarfélagsráðgjafarmat.

Markmið þessa matsferlis er að byggja ákvarðanir á hlutlægum gögnum frekar en á sjálfslýsingu aðila sem kunna að vera óáreiðanlegir. Þetta krefst þverfaglegs teymis undir forystu fagaðila með sérþekkingu á persónuleikaröskunum. Eftirfarandi tafla sýnir ramma fyrir slíkt mat.

Matsþáttur	Matsaðferð	Sérstök áhersla/Markmið	Ábyrgðaraðili(ar)
Einstaklingsbundin virkni foreldris	Klínísk viðtöl (stöðluð); Stöðluð sálfræðipróf (t.d. MMPI-2, PAI); Vímuefnaskimun.	Að meta hvort um sé að ræða geðsjúkdóm, persónuleikaþætti (varnarviðbrögð, stjórnsemi, skort á samkennd), hugsanaskekkjur og áreiðanleika sjálfslýsingar.	Réttarsálfræðingur, klínískur félagsráðgjafi.
Uppeldisfærni og viðhorf	Sérhæfðir spurningalistar um uppeldi; Hegðunarmat á uppeldisaðferðum; Yfirferð á uppeldissögu.	Að meta uppeldisviðhorf, þekkingu á þroska barna, hæfni til að mæta tilfinningaþörfum og getu til að setja þarfir barnsins framar sínum eigin.	Klínískur félagsráðgjafi, barnasálfræðingur.
Samskipti foreldris og barns	Bein, skipulögð athugun á samskiptum hvors foreldris við barnið (t.d. í heimsókn eða á stofu).	Að meta gæði tengsla, tilfinningalega næmni, samskiptamynstur og hvort merki séu um stjórnun eða þvingun.	Barnasálfræðingur, klínískur félagsráðgjafi.
Upplifun og virkni barns	Aldurshæf viðtöl við barnið; Skýrslur um frammistöðu og hegðun í skóla; Notkun matslista eins og CANS.	Að skilja sjónarhorn barnsins (með fyrirvara um mögulega innrætingu), tilfinningalegt ástand, þroska og félagslega virkni.	Barnasálfræðingur, þroskaþjálfi/sérkennari.
Upplýsingar frá þriðja aðila	Viðtöl við kennara, lækna, sálfræðinga, ættingja o.fl.; Yfirferð á læknis-, skóla- og dómskjölum.	Að safna óháðum athugunum á hegðun foreldra og líðan barns til að sannreyna eða hrekja fullyrðingar foreldra.	Klínískur félagsráðgjafi.

4.2 Aðgerðir sem virka: „Persónuleikaröskunar-upplýst“ íhlutunarlíkön

Í beinu framhaldi af ákalli um jafn afgerandi íhlutun og í vímuefnamálum, verður kerfið að hafa aðgang að valdbundnum, dóms-styrktum úrræðum þegar réttarfélagsráðgjafarmat staðfestir að uppeldisfærni foreldris sé alvarlega skert vegna persónuleikaröskunar.

Þetta felur í sér að hverfa frá hefðbundinni sáttamiðlun, sem narsissisti misnotar oftast. Þess í stað þarf að beita:

• Skipulögðum samskiptareglum: Dómstóll getur fyrirskipað að öll samskipti fari fram í gegnum vöktuð smáskilaboðaforrit (t.d. Custody X Change) þar sem eingöngu er rætt um praktísk atriði varðandi barnið.  
• Skýrum og aðfararhæfum umgengnisáætlunum: Í stað óljósra samkomulaga þarf nákvæmar, tímasettar áætlanir sem lögregla getur framfylgt ef út af bregður.
• Sérhæfðum fagaðilum: Skipun talsmanns barns eða sérhæfðs sálfræðings sem hefur reynslu af þessum málum og getur leiðbeint dómstólnum.  
• Sérhæfðum meðferðarúrræðum: Í tilfellum foreldrafirringar þarf að beita sérhæfðri sameiningarmeðferð (e. reunification therapy). Þetta er ekki hefðbundin fjölskyldumeðferð og verður að vera stýrt af sérfræðingi með umboð frá dómstólum til að stjórna ferlinu, þar með talið að fyrirskipa tímabundinn aðskilnað frá firrandi foreldrinu til að skapa rými fyrir lækningu.  

4.3 Efling fagstéttarinnar: Menntun, vottun og handleiðsla

Til að tryggja færni kerfisins til frambúðar er lögð til þriggja þátta stefna:

1. Endurskoðun námskrár: Skylda þarf MA-nám í félagsráðgjöf og önnur sambærileg nám til að innihalda ítarleg og skyldubundin námskeið um persónuleikaraskanir, stjórnsama hegðun, foreldrafirringu og aðferðir réttarfélagsráðgjafar.
2. Sérhæfð vottun: Koma þarf á fót landsvísu vottunarkerfi fyrir barnaverndarfélagsráðgjafa, í umsjón BOFS og FÍ. Þessi vottun yrði skilyrði fyrir því að fá að starfa við mál í hinu sérhæfða matsferli sem lagt er til hér að ofan.
3. Skyldubundin klínísk handleiðsla: Allt starfsfólk í framlínu barnaverndar verður að fá reglulega, skipulagða klíníska handleiðslu (aðgreinda frá stjórnunarlegri yfirferð) frá reyndum fagaðila með sérþekkingu á persónuleikaröskunum. Þetta veitir stöðugan stuðning, eykur færni og dregur úr hættu á kulnun og því að starfsfólk verði sjálft fyrir stjórnun af hálfu skjólstæðinga.  

4.4 Samþætting í verki: Að brúa bilið milli barnaverndar og geðheilbrigðisþjónustu

Nýta þarf ramma Farsældarlaganna til að koma á bindandi verklagsreglum um samstarf milli barnaverndar, geðsviðs fullorðinna og Barna- og unglingageðdeildar (BUGL). Þekktar brotalamir í samstarfi þessara kerfa verða að vera lagaðar.  

Lagt er til að stofnuð verði „Íhlutunarteymi í ágreiningsmálum“ (e. High-Conflict Intervention Teams). Þessi teymi yrðu skipuð félagsráðgjöfum, sálfræðingum og geðlæknum sem vinna saman að flóknustu málunum frá upphafi. Slíkt fyrirkomulag tryggir samfellt upplýsingaflæði og heildstæða klíníska nálgun, byggt á fyrirmyndum um samþætta þjónustu.  

Lokaorð: Að vernda börn í skugganum

Niðurstöður þessarar skýrslu eru skýrar. Framsæknar umbætur í íslenskri barnavernd, svo sem Farsældarlögin og innleiðing „Merki um öryggi“, eru vel meintar en bera með sér verulega, óávarpaða áhættu. Samvinnu- og styrkleikamiðuð hugmyndafræði þeirra gerir þær berskjaldaðar fyrir misnotkun af hálfu foreldra með alvarlegar persónuleikaraskanir.

Meginröksemdin er sú að án þess að koma á fót samhliða, valdbundnu ferli fyrir þessi sérstöku ágreiningsmál – ferli sem byggir á sérhæfðri þjálfun, réttarfélagsráðgjafarmati og dóms-styrktum íhlutunum – mun kerfið halda áfram að bregðast þeim börnum sem búa við lúmskast og skaðlegast ofbeldið.

Skýrslunni lýkur með eindregnum tilmælum og beinni áskorun til mennta- og barnamálaráðuneytisins, Barna- og fjölskyldustofu, Háskóla Íslands, Félagsráðgjafafélags Íslands og dómstóla um að hefja þegar í stað samstarf um innleiðingu þeirra úrbóta sem hér eru lagðar til. Að vernda börn fyrir þeirri „innri kvöl“ sem fylgir andlegu ofbeldi er ekki valkvætt verkefni, heldur ein af grundvallarskyldum réttláts samfélags.

Einkennamælir fyrir Narsissísk Einkenni

Svaraðu spurningunum til að fá vísbendingu um hvort hegðun sem þú upplifir kunni að endurspegla narsissísk persónueinkenni.

Mikilvægur fyrirvari

Þessi listi er eingöngu til upplýsinga og er **ekki** greiningartæki. Hann getur ekki komið í staðinn fyrir mat frá viðurkenndum sálfræðingi eða geðlækni. Ef þú hefur áhyggjur af eigin líðan eða líðan annarra, leitaðu þá faglegrar aðstoðar.

Sjá Niðurstöður

Túlkun niðurstaðna

Hvað næst?

Ef niðurstöðurnar vekja hjá þér áhyggjur er mikilvægt að muna að þú ert ekki ein/n. Það er til aðstoð og stuðningur.

Finna sálfræðing (sal.is) Geðhjálp