Handan sýnilegra áverka
Ný nálgun í þjónustu við þolendur dulinna ofbeldissambanda og nauðungarstjórnunar.
Hvers vegna nýtt líkan?
Falið tilfinningalegt ofbeldi, sálfræðileg handleiðsla og nauðungarstjórnun valda djúpstæðum skaða en skorta oft áþreifanlegar sannanir. Þetta gerir þolendum erfitt að skilgreina upplifun sína og kerfum samfélagsins að bregðast við. Þetta vitundarmiðaða líkan er hannað til að brúa þetta bil með því að einblína á áhrif hegðunarinnar á skjólstæðinginn, frekar en að reyna að greina hinn fjarstadda aðila.
Kjarnaupplifun þolandans
Gaslýsing (Gaslighting)
Kerfisbundin handleiðsla sem fær þolandann til að efast um eigið minni, dómgreind og geðheilsu. Gerandi afneitar staðreyndum og fullyrðir að þolandinn sé „of viðkvæmur“ eða „ruglaður“.
Áfallatengsl (Trauma Bonding)
Öflug, fíknilík hringrás ofbeldis og jákvæðrar styrkingar sem bindur þolandann við gerandann. Þolandinn verður háður stuttum gleðistundum milli niðurbrotsþátta.
C-PTSD og niðurrif
Langvarandi ofbeldi getur leitt til áfallastreituröskunar af völdum langvarandi áfalla (C-PTSD) og kerfisbundins niðurrifs á sjálfsmynd, sjálfsvirðingu og sjálfstrausti.
Takmarkanir hefðbundinna kerfa
Hefðbundin kerfi (réttarkerfi, heilbrigðiskerfi, félagsráðgjöf) eiga oft í erfiðleikum með að greina dulið ofbeldi. Gerendur geta verið heillandi í samskiptum við þriðja aðila, áþreifanlegar sannanir skortir og almenn úrræði eins og pararáðgjöf geta verið skaðleg. Þetta líkan veitir nýja tegund „sönnunargagna“: mælanleg gögn um áhrifin á skjólstæðinginn.
Vitundar- og Valdeflingarlíkanið
Þrepaskipt nálgun sem brúar bilið milli innri upplifunar og ytri áskorana.
Kjarnaverkefni sérfræðingsins
Mat og Fræðsla
Nota „Vitundarpróf“ til að meta stöðu og veita skipulagða fræðslu um skaðleg samskiptamynstur.
Færniþjálfun
Kenna markvisst færni í markasetningu, tilfinningastjórnun og ákveðnum samskiptum.
Kerfisleiðsögn
Aðstoða skjólstæðing í samskiptum við réttarkerfi, barnavernd og heilbrigðiskerfi.
Tenging við úrræði
Beina skjólstæðingum í viðeigandi stuðningshópa, lögfræðiaðstoð og aðra þjónustu.
Þrjár kjarnaíhlutunarleiðir
Þetta er skipulögð námskrá sem miðar að því að yfirfæra vandann út á við og draga úr sjálfsásökunum. Með því að gefa skjólstæðingi orðaforða (t.d. DARVO, ástarsprengja, vald- og stjórnunarhjólið) fær hann hugrænan ramma til að skilja upplifun sína, sem er lykilatriði í stöðugleikavinnu.
Þegar hugrænn grunnur hefur náðst er unnið að því að byggja upp innri færni. Þetta felur í sér aðferðir úr HAM til að vinna gegn neikvæðu sjálfstali, skipulagðar æfingar í að setja heilbrigð mörk (t.d. með „ég-skilaboðum“) og aðferðir úr DAM til að þróa tilfinningastjórnun.
Þetta skref er aðeins tekið þegar skjólstæðingur hefur öðlast innri úrræði. Það felur í sér gerð öryggisáætlunar (stafrænt, fjárhagslegt), þjálfun í „Gráa steins aðferðinni“ (Grey Rock Method) til að verða óáhugaverður fyrir gerandann, og stuðning við að taka upplýsta ákvörðun um að draga úr eða slíta samskiptum.
„Vitundarprófa-svítan“
Þetta er ekki safn klínískra prófa heldur valdeflandi ferli til sjálfsskoðunar og árangursmælingar. Ferlið sjálft er íhlutun.
1. Sjálfsmyndarspegillinn
Markmið: Að meta núverandi sjálfsvirðingu og greina hversu mikið sjálfsmyndin er háð viðurkenningu eða skapi hins aðilans.
Dæmi um vitundarvekjandi spurningu:
„Á kvarðanum 1-10, hversu ánægð(ur) ert þú með sjálfa(n) þig í dag? Hvernig breytist sú tala eftir samskipti við þennan aðila?“
2. Gaslight-rýni
Markmið: Að hjálpa skjólstæðingi að bera kennsl á og skilgreina upplifanir af gaslýsingu og raunveruleikabrenglun.
Dæmi um vitundarvekjandi spurningu:
„Hversu oft er tilfinningum þínum vísað á bug sem „of næmni“ eða „ýkjum“?“
3. Mörk og meðvirkni
Markmið: Að meta færni skjólstæðings til að setja og viðhalda heilbrigðum mörkum og kanna mynstur meðvirkrar hegðunar.
Dæmi um vitundarvekjandi spurningu:
„Tekur þú ákvarðanir byggðar á því sem þú vilt, eða byggðar á því hvernig þú spáir fyrir um viðbrögð hins aðilans?“
4. Tilfinningagreining og tjáning
Markmið: Að meta getu skjólstæðings til að þekkja, nefna og tjá eigin tilfinningar, sérstaklega í erfiðum samtölum.
Dæmi um vitundarvekjandi spurningu:
„Þegar þér líður illa í samtali, geturðu nefnt tiltekna tilfinningu? Er það reiði, ótti, gremja eða eitthvað annað?“
Innleiðing og Mat
Tillaga að 18 mánaða tilraunaverkefni til að prófa, meta og fínstilla verklagið í raunverulegum aðstæðum.
Þrepaskipt Framkvæmd
1
Samstarf og Hönnun
(Mánuðir 1-3)
2
Innleiðing
(Mánuðir 4-15)
3
Mat og Skýrslugerð
(Mánuðir 16-18)
Lykilárangursvísar (KPIs)
Matið er hannað til að sýna fram á árangur fyrir skjólstæðinga, virði fyrir kerfið og framkvæmanleika verkefnisins. Með því að safna gögnum um þessi svið verður til öflug röksemdafærsla fyrir áframhaldandi fjármögnun og stækkun líkansins.