Gagnvirkt Vitundarpróf fyrir Fagaðila
Greiningarmynstur í Málum er Varða Skaðleg Valdatengsl
Mikilvægur Fyrirvari
Þetta skjal er ekki klínískt greiningartæki til að staðfesta narsissíska persónuleikaröskun (NPD). Það er faglegur leiðarvísir hannaður til að meta hegðun og áhrif hennar, án þess að setja sjúkdómsstimpil á einstaklinga.
1. Sjálfsmyndarrof og óvissa um eigin raunveruleika (Gaslýsing)
Lýsing: Gerandinn hefur kerfisbundið grafið undan raunveruleikaskyni þolandans, sem leiðir til þess að hann efast um eigið minni, dómgreind og geðheilsu.
Vísbendingar í frásögn:
- „Ég er ekki viss lengur, kannski ímyndaði ég mér þetta bara.“
- „Hann/hún segir alltaf að ég sé of viðkvæm(ur) eða að ég sé að missa vitið.“
- „Ég byrjaði að skrifa niður hluti til að muna hvað raunverulega gerðist.“
- Frásögn er oft ruglingsleg eða hikandi.
Leiðbeinandi spurningar:
- „Hvernig bregst [hinn aðilinn] við þegar þú lýsir þínum upplifunum?“
- „Hefur þú upplifað að þú efaðist um þitt eigið minni eftir samtal?“
- „Lýstu dæmigerðum ágreiningi. Hvernig líður þér á meðan og eftir á?“
2. Áfallatengsl og Hugrænt Misræmi
Lýsing: Skjólstæðingur er fastur í hringrás niðurbrots og jákvæðrar styrkingar, finnur fyrir sterkri tengingu þrátt fyrir skaðann.
Vísbendingar í frásögn:
- „Ég veit að þetta er ekki gott fyrir mig, en ég get bara ekki farið.“
- „Þegar hann/hún er góð(ur), þá er allt fullkomið.“
- Réttlætir eða afsakar hegðun gerandans.
- Lýsir von um breytingu jafnvel eftir að hafa lýst ofbeldi.
Leiðbeinandi spurningar:
- „Hvað heldur þér í sambandinu?“
- „Lýstu bestu og verstu stundunum. Hversu oft koma þær góðu fyrir?“
- „Hvað myndir þú segja við vin/vinkonu í sömu aðstöðu?“
3. Niðurbrotin sjálfsvirðing og skert færni í markasetningu
Lýsing: Stöðug gagnrýni hefur brotið niður sjálfstraust. Mörk eru óskýr eða engin og hann óttast afleiðingar þess að segja „nei“.
Vísbendingar í frásögn:
- „Ég veit ekki lengur hver ég er án hans/hennar.“
- „Ég geri bara það sem hann/hún vill til að forðast rifrildi.“
- „Ég þori ekki að taka ákvarðanir án samþykkis.“
- Kennir sjálfum sér um hvernig komið er fyrir sambandinu.
Leiðbeinandi spurningar:
- „Hvað gerist þegar þú ert ósammála eða reynir að setja mörk?“
- „Hvaða áhugamál eða vini hefur þú misst tengslin við?“
- „Hvað myndir þú gera ef þú hefðir einn dag alveg fyrir þig?“
4. Einangrun og Nauðungarstjórnun
Lýsing: Gerandinn hefur einangrað þolandann frá stuðningsneti og stjórnar fjármálum, félagslífi og aðgangi að upplýsingum.
Vísbendingar í frásögn:
- „Hann/hún er ekki hrifin(n) af vinum mínum.“
- „Ég hef ekki aðgang að bankareikningnum.“
- „Ég þarf að láta vita hvar ég er öllum stundum.“
- Lítil sem engin tengsl við fólk utan sambandsins.
Leiðbeinandi spurningar:
- „Hverjir eru í þínu stuðningsneti?“
- „Hvernig eru fjármálum ykkar háttað?“
- „Er fylgst með símanum þínum eða samfélagsmiðlum?“
1. Ábyrgðarleysi og þrálátt fórnarlambshlutverk
Lýsing: Skjólstæðingurinn lýsir sér undantekningarlaust sem saklausu fórnarlambi, tekur enga ábyrgð og kennir öðrum um öll vandamál.
Vísbendingar í hegðun/frásögn:
- Alhæfingar: „Allir eru á móti mér.“
- Sökudreifing: Kennir maka, kerfinu, eða þér um allt.
- Skortur á sjálfsígrundun um eigin þátt.
Varúðarmerki fyrir fagaðila:
- Reyndir að fá þig í lið með sér gegn hinum aðilanum.
- Bregst illa við spurningum sem hvetja til sjálfsígrundunar.
2. Yfirlæti, tilkall og niðurlæging á aðra
Lýsing: Undir yfirborði fórnarlambsins er sterk tilfinning um eigin yfirburði og rétt til sérstakrar meðferðar. Talar niður til annarra.
Vísbendingar í hegðun/frásögn:
- „Lögfræðingurinn minn er hálfviti, ég veit betur.“
- Lýsir fyrrverandi maka sem alfarið „slæmum“ eða „geðveikum“.
- Býst við forgangsmeðferð frá þér eða kerfinu.
- Sýnir fyrirlitningu á fólki sem hann telur „fyrir neðan sig“.
Varúðarmerki fyrir fagaðila:
- Reyndir að heilla þig eða hrósar þér óhóflega í byrjun.
- Viðmótið getur snúist við og orðið kröfuhart eða niðurlægjandi.
3. Skortur á raunverulegri samkennd
Lýsing: Getur sýnt yfirborðskennda samkennd en skortir djúpa, tilfinningalega samkennd, sérstaklega með börnum sínum.
Vísbendingar í hegðun/frásögn:
- Börn sem verkfæri: Talar um börnin út frá eigin þörfum.
- Tilfinningalegur kuldi: Lýsir erfiðum atburðum án viðeigandi tilfinninga.
- Samtöl snúast alltaf aftur að honum sjálfum.
Varúðarmerki fyrir fagaðila:
- Þegar rætt er um líðan barnsins, beinist talið fljótt aftur að eigin baráttu.
4. Handleiðsla og stjórnandi hegðun í samskiptum
Lýsing: Notar sömu handleiðslutækni og hann sakar aðra um, oft á lúmskan hátt í samskiptum við þig.
Vísbendingar í hegðun/frásögn:
- DARVO (Deny, Attack, Reverse Victim & Offender).
- Klofningur (Splitting): Reynir að etja fólki saman.
- Brenglar eða hagræðir því sem þú hefur sagt.
Varúðarmerki fyrir fagaðila:
- Þú upplifir þig ringlaðan, uppgefinn eða með seka samvisku eftir fundi.
- Þú finnur fyrir þrýstingi til að ganga gegn faglegum mörkum.
Að nota þennan leiðarvísi krefst stöðugrar sjálfsígrundunar. Lykillinn er að nota eigin tilfinningar sem gagnagjafa.
- Samúð og ruglingur: Ef þú finnur fyrir þessu ertu líklega að vinna með þolanda. Ringulreiðin endurspeglar gaslýsinguna.
- Þreyta og tilfinning um handleiðslu: Ef þú ert sífellt í vörn gæti skjólstæðingurinn verið að sýna narsissísk einkenni.
Næstu skref:
- Skjalfesting: Skráðu konkret dæmi og beinar tilvitnanir.
- Handaleiðsla: Ræddu málið við handleiðara eða samstarfsfólk.
- Fókus á börn: Meta öryggi og velferð barna er forgangsatriði.
Skildu eftir svar